GWEITHREDU DROS NATUR RHONDDA CYNON TAF
1.
Atal Plannu Coed Amhriodol
Dadlau yn erbyn cynlluniau plannu coed a all achosi niwed yn anfwriadol i gynefinoedd a rhywogaethau gwerthfawr. Galw am gynnal arolygon o safleoedd penodol cyn gweithredu cynlluniau o’r fath er mwyn sicrhau bod modd gwneud penderfyniadau ar sail gwybodaeth.
2.
Cael Cymorth drwy’r Cynllun Amaeth-amgylchedd ar gyfer y cynefinoedd hyn
Hyrwyddo camau i warchod a rheoli’r cynefinoedd hyn drwy gynlluniau amaeth-amgylchedd. Adolygu’r ‘Map Cyfleoedd Creu Coetiroedd Glastir’ er mwyn sicrhau ei fod yn addas i’w ddiben.
3.
Cynlluniau Dylunio Coedwigoedd
Tynnu sylw at y pwysigrwydd o reoli a gwarchod y cynefinoedd hyn yn Ystad Coetiroedd Llywodraeth Cymru.
4.
Asesu Gweundiroedd
Cynnal asesiad o gadernid ecosystemau’r gweundir yn RhCT.
5.
Cynorthwyo’r Gweithgor Sborion Glo a Mwynau
Sicrhau bod aelodau o’r PNL yn ei chynrychioli yn y gweithgor hwn er mwyn hyrwyddo pwysigrwydd sborion glo a mwynau ar gyfer bioamrywiaeth.
6.
Adfer Tir ar gyfer Natur
Parhau i ddylanwadu ar gynlluniau adfer tir er mwyn cael y buddion mwyaf posibl i fyd natur. Annog llunwyr cynlluniau adfer tir i roi lle canolog i adfywio naturiol, gan ystyried y wybodaeth sydd ar gael am ecoleg sborion glo.
7.
Dynodi’r Warchodfa Natur Leol gyntaf ar safle sborion glo
Dynodi safle sborion glo Cwm Clydach yn Warchodfa Natur Leol er mwyn gwarchod y cynefin a hybu ymwybyddiaeth o bwysigrwydd cynefinoedd sborion glo ar gyfer bioamrywiaeth.
8.
Cynnal arolygon o safleoedd sborion glo a mwynau
Parhau i gynnal arolygon ar safleoedd sborion glo a mwynau er mwyn gwella ein dealltwriaeth o’u pwysigrwydd i fyd natur. Sicrhau bod eu gwerth ecolegol yn cael ei ystyried mewn unrhyw gynigion ar gyfer adfer neu reoli tir.
9.
Diogelu arwynebedd y ffriddoedd yn RhCT
Hybu ymwybyddiaeth o ffriddoedd pwysig ar ochrau bryniau yn RhCT a’u diogelu drwy ddulliau rheoli priodol e.e. drwy brosiectau fel Llethrau Llon.
10.
Cynllun Datblygu Lleol (CDLl)
Hybu ymwybyddiaeth o werth ecolegol safleoedd sborion glo a mwynau wrth gasglu tystiolaeth ar gyfer y CDLl, er mwyn gwarchod safleoedd sborion glo a mwynau yn y CDLl.
Cynefinoedd Gweundir, Clegyrau a Sgri, Ffriddoedd a Sborion Glo yn RhCT
Mewn llawer man, mae’r grŵp hwn o gynefinoedd yn ffurfio brithweithiau cymhleth ar lethrau’r Cymoedd ac ar ymyl yr ucheldir, gan greu ehangder o gynefinoedd lled-naturiol cyfoethog o ran bioamrywiaeth. Gyda’i gilydd, maent yn rhan annatod o gymeriad tirwedd a bioamrywiaeth Rhondda Cynon Taf. .
Astudiaeth Achos
Cynnwys Sborion Glo yn yr Agenda Cadwraeth
Yn 2015 dechreuodd Liam Olds ar ei ymchwil arloesol gydag Amgueddfa Cymru – National Museum Wales i edrych ar yr infertebratau a geir ar safleoedd sborion glo yn ne Cymru. Cafodd yr ymchwil hon ei datblygu a’i helaethu ar ôl cael cyllid ychwanegol gan Gyngor RhCT a Chyngor Castell-nedd Port Talbot, gan arwain at archwilio cyfanswm o 15 o safleoedd ledled ardaloedd RhCT a Chastell-nedd Port Talbot rhwng 2015 a 2018. Er nad oedd y gwaith hwn yn fwy nag arolwg llinell sylfaen a chiplun o nifer bach o safleoedd sborion glo yn ne Cymru, cofnodwyd cyfanswm o 901 o rywogaethau o infertebrata, a 197 (neu 22%) o’r rhain yn rhywogaethau â ‘blaenoriaeth cadwraeth’ yn y DU. Ymysg y rhywogaethau hyn, roedd rhai a oedd heb eu cofnodi o’r blaen yng Nghymru nac yn y DU ac, mewn un achos, cofnodwyd rhywogaeth gwbl ‘newydd’ (miltroed ‘Maerdy Monster’). Mae’r ymchwil eithriadol hon yn dangos yr amrywiaeth o gynefinoedd bywyd gwyllt gwerthfawr sydd i’w cael ar safleoedd sborion glo a’u gallu i gynnal rhywogaethau sydd o dan fygythiad sydd yn brin neu’n anghyffredin yng nghefn gwlad. Yn Ebrill 2019, dan nawdd Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt De a Gorllewin Cymru, lluniodd Liam y ddogfen ‘Invertebrate Conservation Value of Colliery Spoil’ sy’n crynhoi canfyddiadau’r ymchwil hon.
Yn ystod yr ymchwil hon a thrwy ymchwil ddiweddarach, roedd Liam wedi canfod 7 rhywogaeth o infertebrata a oedd â chysylltiad cryf â safleoedd sborion glo. Mae’r rhain yn cynnwys 3 glöyn byw, 1 chwilen, 1 wenynen, 1 gwyfyn ac 1 criciedyn. Gellir disgwyl y bydd rhywogaethau ‘eiconig’ o’r fath yn bresennol ar y rhan fwyaf o’r safleoedd sborion glo yn ne Cymru a gallent fod yn rhywogaethau dangosol ar gyfer safleoedd o werth ecolegol mawr. Ymysg y rhywogaethau hyn, credir bod y gweirlöyn llwyd, y gwibiwr llwyd, y fritheg berlog fach, y wenynen Andrena tarsata a’r gweirwyfyn prin yn rhai sydd â ‘blaenoriaeth cadwraeth’ yng Nghymru a’r DU.
1. Y gweirlöyn llwyd (Hipparchia semele)
2. Y gwibiwr llwyd (Erynnis tages)
3. Y fritheg berlog fach (Boloria selene)
4. Y chwilen (Cicindela campestris)
5. Y wenynen (Andrena tarsata)
6. Y gweirwyfyn prin (Crambus pratella)
7. Y criciedyn )Myrmeleotettix maculatus)
Mae’r gwaith ymchwil arloesol hwn wedi dangos pa mor bwysig yw safleoedd sborion glo fel cynefinoedd ar gyfer infertebrata a bioamrywiaeth, ond megis dechrau y mae’r gwaith o ganfod y bywyd gwyllt sy’n cael ei gynnal ganddynt yn RhCT, felly mae hyn yn codi cwestiwn difyr dros ben – pa rywogaethau newydd eraill, fel y miltroed ‘Maerdy Monster’ sydd eto i’w darganfod? Mewn cyfnod pan yw bioamrywiaeth yn cael ei cholli’n gyflymach nag erioed o’r blaen a phan geir pryder mawr am ddirywiad rhywogaethau o infertebrata, cafwyd bod safleoedd sborion glo yn cynnal cyfoeth rhyfeddol o gynefinoedd addas i infertebrata, a’u bod yn lloches bwysig i rywogaethau sy’n dirywio yng nghefn gwlad yn gyffredinol. Drwy ei waith, mae Liam wedi tynnu sylw hefyd at bwysigrwydd y brithweithiau o gynefinoedd agored ar y safleoedd hyn a’r angen i gynnal gwahanol fathau o amodau amgylcheddol, a’r ffaith bod angen gwerthfawrogi, rheoli a gwarchod safleoedd sborion glo er budd pobl a bywyd gwyllt.
Daeth naturiaethwyr ynghyd o bob rhan o’r de ar gyfer bio-blitz yn hen lofa Maerdy ar 29 Gorffennaf 2017, yr ‘un gorau erioed’ yn ôl SEWBREC. Mae grŵp newydd o garedigion ffyngau yn canolbwyntio ar sborion glo ac mae prosiect ‘dreigiau’r tomenni’ yn ymchwilio i’r ymlusgiaid ac amffibiaid sy’n cael eu cynnal ganddynt.