GWEITHREDU DROS NATUR RHONDDA CYNON TAF
Dŵr croyw
1
Arolygon o Byllau Dŵr
Hyrwyddo arolygon o byllau dŵr ledled RhCT, yn enwedig lle gellir cynnwys grwpiau cymunedol mewn prosiectau gwyddoniaeth y dinesydd
2
Bioddiogelwch
Hybu ymwybyddiaeth o bwysigrwydd bioddiogelwch fel ffordd i atal ymlediad rhywogaethau anfrodorol goresgynnol, e.e. planhigion ac infertebratau
3
Cynnal cyfrifiad biolegol mewn Afonydd
Cydweithio â SEWBReC / Amgueddfa Cymru i gynnal cyfrifiad biolegol yn nyfroedd afonydd RhCT
4
Prosiectau Adfer Afonydd
Canfod mannau lle mae addasiadau ffisegol yn amharu ar brosesau naturiol yr afonydd. Lle bo modd, nodi cyfleoedd i adfer cysylltedd ar gyfer pysgod mudol, i ailgysylltu afonydd â’u gorlifdiroedd ac i osgoi creu rhwystrau newydd. Defnyddio dulliau seiliedig ar natur i ddelio â phroblemau.
5
Adar nythu ar ein hafonydd
Parhau i fonitro’r pibydd dorlan ar afon Elái a gosod a monitro blychau nyth ar gyfer bronwen y dŵr. Prosiectau nythu ar gyfer gwenoliaid y glannau e.e. fel y blychau nythu ar ben pyst yn Nhor-faen.
6
Prosiect llysywennod
Meithrin diddordeb ysgolion yn eu systemau afonydd lleol drwy brosiectau fel prosiect llysywennod SEWRT ar gyfer ysgolion
7
Arolygon
Annog grwpiau sydd â buddiant mewn afonydd fel Cymdeithasau Genweirio i gymryd rhan mewn arolygon e.e. pryfed yr afon / chwilod y glannau er mwyn gwella ein gwybodaeth am y grwpiau rhywogaethau anghyfarwydd hyn
8
Rhwydwaith Pyllau Gerddi
Annog cymunedau i gydweithio i sefydlu Rhwydweithiau Pyllau Gerddi. Hybu ymwybyddiaeth o glefydau amffibiaid a rhywogaethau o blanhigion goresgynnol a’r pwysigrwydd o beidio â symud silod a phlanhigion y pyllau o le i le. Osgoi creu pyllau dŵr newydd mewn cynefinoedd glaswelltir corsiog gwerthfawr.
9
Adfer Mawnogydd
Manteisio i’r eithaf ar gyfleoedd i adfer mawnogydd lle bo modd er lles natur, yr hinsawdd a chymunedau lleol
10
Iechyd Afonydd
Hybu ymwybyddiaeth o’r effeithiau niweidiol o weithgarwch dynol ar afonydd e.e. llygredd golau, sbwriel a thipio anghyfreithlon, dŵr gwastraff yn rhedeg i afonydd, er mwyn newid arferion e.e. ‘Clean the Clun’
Cynefinoedd Dŵr Croyw yn RhCT
Mae’r rhain yn gynlluniau gweithredu ar gyfer nifer o gynefinoedd tra gwahanol sy’n dibynnu ar ddŵr. Mae tirwedd RhCT yn cynnwys dyffrynnoedd, gwlyptiroedd a mawnogydd yr ucheldir lle mae glawiad blynyddol uchel. Mewn llawer achos, mae cynefinoedd gwlyb iawn o’r fath yn cydfodoli mewn brithweithiau cymhleth gyda’r coetiroedd, glaswelltiroedd corsiog a gweundir gwlyb yr ucheldir sydd wedi’u disgrifio ar dudalennau eraill yn y Cynllun Natur Lleol. Felly mae dŵr croyw yn nodwedd bwysig yn ein bioamrywiaeth, yn cynnal cynefinoedd sy’n bwysig iawn o ran bioamrywiaeth ac yn cysylltu rhwydweithiau bioamrywiaeth. Mae’r cynefinoedd hyn hefyd yn wynebu’r un bygythiad o ddiraddio a cholli bioamrywiaeth drwy lygredd dŵr ac aer, addasiadau ffisegol, newid mewn defnydd tir, colli dulliau rheoli cydnaws ac effeithiau trefol a diwydiannol ac aflonyddu ar rywogaethau.
Mae pum prif fath o gynefin dŵr croyw yn cael eu hystyried yn y Cynllun hwn. Gallwch weld y rhain drwy glicio ar y dolenni isod.
Case Study
SmartRivers- Cynon Hub
Hyb SmartRivers Ymddiriedolaeth Afonydd De-ddwyrain Cymru ar afon Cynon yw’r cyntaf o’i fath yng Nghymru. Mae’n cael ei redeg mewn partneriaeth ag Ymddiriedolaeth Gadwraeth Eogiaid a Brithyllod. Nod SmartRivers yw defnyddio infertebrata pryfed yr afon fel dangosydd diagnostig ar gyfer iechyd yr afon drwy eu cofnodi ar lefel y rhywogaeth, gyda chymorth gwirfoddolwyr a gwyddoniaeth y dinesydd. Mae ein grŵp yn cynnwys gwirfoddolwyr o grwpiau cymunedol ledled ardal cwm Cynon a thu hwnt gyda’r bwriad o gymell cymunedau lleol i gymryd rhan yn y gwaith o ddiogelu a gwarchod ein hafonydd a’u bywyd gwyllt. Cafwyd gwirfoddolwyr o Ospreys Angling, Pontus Aqua Research, Gwlyptiroedd Cymunedol Cwm-bach a Cynon Valley Organic Adventures, sydd i gyd yn helpu drwy gic-samplu mewn afonydd ar bum safle a ddewiswyd ar hyd afon Cynon a thrwy gofnodi ar lefel y rhywogaeth o dan amodau labordy yn ein swyddfa. Ein gobaith yw gwella a hyrwyddo bioamrywiaeth afon Cynon drwy addysg, ymgysylltu ystyrlon â chymunedau a hybu stiwardiaeth effeithiol ar yr afon, gan greu grŵp o barcmyn afon gwirfoddol a fydd yn monitro’r afon yn y dyfodol.
Os hoffech chi gael mwy o wybodaeth am SmartRivers, cliciwch yma.